|
MARMARA BÖLGESİ
Türkiye'de;
En fazla nüfus,
En fazla nüfus yoğunluğu,
En fazla şehirleşme oranı,
En fazla okur-yazar oranı,
En fazla sağlık hizmetleri,
En fazla enerji tüketimi,
En fazla sanayi işçisi,
En fazla ekili dikili arazi oranı,
En fazla ayçiçeği üretimi,
En fazla ipek böcekçiliği,
En fazla kümes hayvancılığı,
En fazla nüfusa sahip şehir,
En fazla pirinç üretimi,
En az ortalama yükselti,
En az izdüşüm alanı,
En çok bor mineralleri çıkarılan yer,
En çeşitli iklim, ( Akdeniz,Karadeniz,Karasal iklim )
En az kır nüfusu oranı,
En az izohips sayısı,
En çeşitli tarım ürünü Marmara bölgesindedir.
Bölge içerisinde;
Türkiye ekonomisine en büyük katkısı, endüstri alanındadır.
En soğuk, en az yağışlı ve bitki örtüsü en cılız bölüm Ergene bölümüdür.
En geniş tarım alanları Güney Marmara bölümündedir.
En gelişmemiş civarları ise Çanakkale ve Istıranca civarlarıdır.
Ayçiçeği : Tohumlarından yağ elde etmek için yetiştirilir. Türkiye üretiminin % 80 ini bu bölge karşılar. Ergene ve Güney Marmara Bölümleri’nde ekimi yoğunlaşır.
DOĞU ANADOLU BÖLGESİ
En büyük yüzölçümü.
En fazla engebelilik,
En fazla yükselti,
En fazla dağınık alan,
En fazla büyükbaş hayvancılık,
En fazla yıllık sıcaklık farkı,
En fazla kar yağışı,
En fazla don olayı,
En fazla donlu gün sayısı
En fazla daimi kar sınırının yükseltisinin olduğu,
En geniş buzul,
En büyük göl,
En seyrek hüfus,
En çok maden çeşidi,
En çok maden rezervi,
En çok hidroelektrik enerjisinin üretimi,
En hızlı akarsular,
En uzun kış süresi,
En kısa yaz süresi,
En düşük sıcaklık,
En yüksek dağ,
En şiddetli karasallık,
En düşük toprak sıcaklığının olduğu.
Ulaşım imkanlarının en az olduğu bölge Doğu Anadolu Bölgesidir.
Bölge içerisinde;
En fazla yetiştirilen tarım ürünü buğday ve arpadır.
Bölgenin ülke ekonomisine en önemli katkısı Hayvancılıktır.
En önemli tarım alanları Iğdır ovası, Malatya ovası, Muş ovası, Elazığ ovası, Erzurum ovası ve Elbistan ovalarıdır.
GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ
Türkiye'de;
En küçük yüz ölçümü,
En az toplam nüfus,
En yüksek yaz sıcaklığı,
En az orman oranı,
En fazla petrol çıkarımı,
En fazla fosfat çıkarımı,
En fazla mercimek üretimi,
En az engebelik,
En fazla yaz kuraklığı,
En fazla sulama sorunu,
En fazla buharlaşma miktarı,
En az bulutluluk oranı ve en sade yer şekillerine sahip olan Bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesidir.
Bölge içerisinde;
En çok koyun ve keçi besleme.
En fazla yağış kış mevsimindedir.
En fazla buğday,arpa ve baklagiller yetişir.
KARADENİZ BÖLGESİ
Türkiye'de;
En fazla yağış,
En yüksek orman alanı,
En yoğun kır nüfusu,
Tek çay üretim alanı,
En çok keten, kenevir üretimi,
En fazla orman ürünleri üretimi,
En çok dışarıya göç,
En fazla eğim oranı,
En fazla heyelan ihtimali,
En çok dağınık yerleşme,
En fazla falez kıyı oluşumu,
En dar kıta sahanlığı,
En uzun kuş uçuşu uzunluğa sahip kıyılar,
En fazla akarsu ağı, en düzenli rejimli akarsular,
En dar havzaya sahip akarsular,
En yüksek nem oranı,
En fazla toprak yıkanması,
En az yıllık sıcaklık farkı,
En düzenli yağış rejimi,
En fazla dalga aşındırması,
En az yaz kuraklığının hissedilmesi,
En az denizellik,
Orman alt sınırının en düşük olduğu, en fazla bulutluluk oranı,
En az buharlaşma oranı, en fazla nemlilik Karadeniz Bölgesi'ndedir.
Bölge içerisinde;
Ortadoğu ve Doğu Karadeniz'in Türkiye ekonomisine en önemli katkısı tarımdır.
Batı Karadeniz'in en önemli katkısı endüstri alanıdır.
Tek tabi limanı Sinop'tur,
En fazla yağış alan yeri Rize'dir.
En büyük şehri Samsun'dur,
En fazla endüstri Zonguldak'ta gelişmiştir,
Kıyıda en az yağış Samsun'dadır.
İklim yönünden kıyı ile iç kesimler arasındaki en az fark orta Karadeniz'dedir.
BÖLGESEL DAĞILIM
1990-2000 döneminde yedi coğrafi bölgenin tamamının nüfusu artmaktadır. Bölgeler arasında en yüksek artış hızı Marmara Bölgesinde, en düşük artış hızı ise Karadeniz Bölgesinde gerçekleşmiştir. 1990-2000 döneminde Marmara Bölgesinin yıllık nüfus artış hızı binde 26.7, Karadeniz Bölgesinin yıllık nüfus artış hızı binde 3.6'dır.
Ülke genelindeki nüfusun yüzde 26'sının bulunduğu Marmara Bölgesi en fazla nüfusa sahip iken, nüfusun yüzde 9'unun bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi en az nüfusa sahiptir.
Bölgeler arasında şehir nüfus oranı en fazla olan bölge Marmara Bölgesi iken en az olan bölge Karadeniz Bölgesidir. Marmara Bölgesindeki nüfusun yüzde 79'u, Karadeniz Bölgesindeki nüfusun ise yüzde 49'u şehirlerde bulunmaktadır.
İLLERİN NÜFUS BÜYÜKLÜĞÜ
81 ilden toplam nüfusu en fazla olan ilk üç il sırasıyla İstanbul, Ankara ve İzmir'dir. Bu illerden İstanbul ilinin toplam nüfusu 10 018 735, Ankara ilinin toplam nüfusu 4 007 860 ve İzmir ilinin toplam nüfusu 3 370 866'dır. Bu illerin il merkezlerinin nüfusu, İstanbul'un 8 803 468, Ankara'nın 3 203 362 ve İzmir'in 2 232 265'dir.
İstanbul ilindeki nüfus, ülke toplamındaki nüfusun yüzde 15'ini kapsamaktadır. Bir başka ifadeyle, ülkemizdeki her yüz kişiden 15'i İstanbul ilinde bulunmaktadır.
İstanbul, Ankara ve İzmir illerindeki nüfusun çoğunluğu il merkezinde bulunmaktadır. İstanbul ilindeki nüfusun yüzde 88'i il merkezinde bulunmakta iken bu oran Ankara ilinde yüzde 80, İzmir ilinde ise yüzde 66'dır.
Nüfus büyüklüğü en az olan ilk üç il Tunceli, Bayburt ve Kilis illeridir. Tunceli ilinin toplam nüfusu 93 584, Bayburt ilinin toplam nüfusu 97 358 ve Kilis ilinin toplam nüfusu 114 724'tür. Bu illerin il merkezlerinin nüfusu sırasıyla Tunceli'nin 25 041, Bayburt'un 32 285 ve Kilis'in 70 670'dir. Tunceli, Bayburt ve Kilis illeri toplam nüfus açısından son on yıl içinde nüfusları azalan iller arasında yer almaktadır.
İLLERİN NÜFUS ARTIŞI
Son on yılda 81 ilden 66'sının nüfusu artarken 15'inin nüfusu azalmıştır. Nüfusu azalan iller Artvin, Çorum, Edirne, Kars, Kastamonu, Kırşehir, Sinop, Sivas, Tunceli, Zonguldak, Bayburt, Bartın, Ardahan, Karabük ve Kilis'tir.
81 il içinde nüfus artış hızı en yüksek olan ilk üç il sırasıyla Antalya, Şanlıurfa ve İstanbul'dur. 1990-2000 döneminde Antalya'nın yıllık nüfus artış hızı binde 41.8, Şanlıurfa'nın yıllık nüfus artış hızı binde 36.6 ve İstanbul'un yıllık nüfus artış hızı ise binde 33.1 olarak gerçekleşmiştir.
81 il içinde nüfus artış hızı en düşük olan ilk üç il sırasıyla Tunceli, Ardahan ve Sinop'dur. 1990-2000 döneminde Tunceli'nin yıllık nüfus artış hızı binde -35.6, Ardahan'ın yıllık nüfus artış hızı binde -20.2 ve Sinop'un yıllık nüfus artış hızı binde -16.2 olarak gerçekleşmiştir.
İLLERİN ŞEHİR NÜFUS ORANI
İllerin şehir nüfus oranları arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. 81 ilin 55'inde nüfusun çoğunluğu şehirlerde bulunurken, 26 ilde nüfusun çoğunluğu köylerde bulunmaktadır.
Şehir nüfusu en yüksek olan ilk üç il sırasıyla İstanbul, Ankara ve İzmir'dir. Bu illerin şehirlerinde bulunan nüfusun oranı, İstanbul ilinde yüzde 91, Ankara ilinde yüzde 88, İzmir ilinde ise yüzde 81'dir.
İstanbul, Ankara ve İzmir illerinde şehirde bulunan nüfusun oranı diğer illerden daha yüksek olmasına rağmen bu illerin köylerindeki nüfusun artış hızları ülke ortalamasından daha yüksektir. 1990-2000 döneminde köylerde bulunan nüfusun yıllık artış hızı İstanbul ilinde binde 81, Ankara ilinde binde 16 iken İzmir ilinde binde 14'tür.
Köy nüfus oranı en yüksek olan ilk üç il Bartın, Ardahan ve Muş illeridir. Bu illerin köylerinde bulunan nüfus oranı, Bartın ilinde yüzde 74, Ardahan ilinde yüzde 70 ve Muş ilinde yüzde 65'tir.
Nüfusunun büyük bir kısmı köylerde bulunan Bartın ve Ardahan illerinin köylerdeki nüfusu son on yıl içinde azalmaktadır. Bu illerin köylerindeki nüfusunun yıllık artış hızı Bartın ilinde binde -17, Ardahan ilinde ise binde -32'dir.
Türkiye'nin;
En güney noktası 36° Kuzey paralelinden,
En kuzey noktası 42° Kuzey paralelinden,
En batı noktası 26° Doğu meridyeninden,
En doğu noktası 45° Doğu meridyeninden,
Türkiye'nin;
En uzun kara sınırı Suriye,
En kısa kara sınırı Nahcivan,
En işlek kara sınırı Bulgaristan,
En elverişsiz İran sınırı,
En uzun deniz sınırı Ege denizi sınırıdır.
İç ve Dış Kuvvetler
Türkiye'de;
En fazla deprem, Kuzey Anadolu fay hattı, Batı Anadolu fay hattı ve Güneydoğu fay hattı kuşağında olur.
En az deprem, Konya ovası, Taşeli platosu, Mardin eşiği ve Ergene havzasında olur.
En şiddetli ve zararlı deprem, tektonik depremdir.
Türkiye'de;
En verimli taşınmış toprak alüvyondur.
En fazla yıkanmış toprak laterittir.
En verimsiz toprak Tundra toprağıdır.
Türkiye'de;
En fazla heyelan Doğu Karadeniz'de görülür.
En az heyelan İç Anadolu'da görülür.
Türkiye'de rüzgârların en etkili olduğu bölge İç Anadolu'dur.
Dalga aşındırması en fazla dik kıyılarda etkili olur.
Türkiye'de;
En fazla falez (yalıyar) Karadeniz kıyılarındadır.
En az heyelan İç Anadolu'da görülür.
En geniş havzaya Amazon nehri sahiptir.
En yüksek debiye (akıma), Amazon, Kongo, Missisipi ve Nil nehri sahiptir.
En düzenli rejime Amazon, Kongo ırmakları sahiptir.
En çok derine aşındırma akarsu ağzındadır.
En önemli akarsu aşındırma şekli vadilerdir.
Denge profilini kazanan akarsuda;
Eğim en az, hız en az, enerji en az, denizden yükseklik en azdır.
Türkiye'de rüzgârların en etkili olduğu bölge İç Anadolu'dur.
Dalga aşındırması en fazla dik kıyılarda etkili olur.
Türkiye'de;
En fazla falez (yalıyar) Karadeniz kıyılarındadır.
Gel-git en fazla Kuzeybatı Avrupa kıyılarında görülür.
Gel-git en belirgin; Bir ay içinde dolunay zamanı, yıl içinde ekinokslarda görülür.
Türkiye'de;
En yüksek sıcaklıklar Güneydoğu da, en düşük sıcaklıklar Kuzeydoğudadır.
Türkiye'de;
En fazla yağış Doğu Karadeniz'de,
En az yağış Tuz gölü civarında,
En kurak Güneydoğu Anadolu'dur.
Türkiye'de;
En sık nüfuslu bölüm, Çatalca-Kocaeli bölümüdür.
En seyrek nüfuslu bölüm, Hakkari bölümüdür.
En hızlı nüfusu artan il, İstanbul'dur. (sürekli göç sebebi ile)
Türkiye'de;
En çok göç alan il, İstanbul'dur.
En çok göç veren iller, Artvin ve Rize'dir.
Türkiye'de;
En fazla göç veren bölge Karadeniz'dir.
En az göç veren bölge Marmara'dır.
En fazla nüfuslanmış bölge Marmara'dır.
En az nüfuslanmış bölge Güneydoğu Anadolu'dur.
DÜNYA COĞRAFYASI
AKARSU
GÖL
OVA
DENİZ
OKYANUS
ÜLKE
Dünyanın en yüksek binası Tayvan'da 508 metre yüksekliğinde olan ve dünyanın en hızlı asansörüne sahip gökdeleni Tayvan'ın başkenti Taipei'de açıldı.Akıllı bina şiddetli depremlere ve fırtınalara dayanıklı olarak inşâ edildi.
Dünyanın en yüksek köprüsü açıldı
Fransa'da yapılan dünyanın en yüksek köprüsü, tam 3 yıllık çalışmanın ardından açıldı. En son yapı teknolojilerinin kullanıldığı Millau Köprüsü 270 metreyi buluyor.
14 Aralık 2004 İngiliz mimar Norman Foster tarafından dizayn edilen 2400 metre uzunluğundaki Millau Köprüsü, en yüksek noktasında 343 metreye ulaşıyor ve Eyfel Kulesi’ni 23 metre geçiyor. Yapımında on binlerce ton çimento ve çeliğin kullanıldığı köprü, sadece taşıt trafiğine açık olacak, yayalar kullanamayacak.
BARAJ
Dünyanın en yüksek barajı 230 metre yüksekliğiyle İran'daki Bejhme Barajı'dır.
Dünyanın en yüksek yanardağı Hawai'dedir.
Dünyanın en yüksek yanardağı Mauna Lona'dır.
Eski dünya kara kütlesinin bir parçası olan Asya 44 391 163 km²'lik yüz ölçümü ile dünyanın en büyük kıtasıdır. Aynı zamanda 1 010 m'lik ortalama yükseltisiyle de dünyanın en yüksek kıtasıdır. Asya bu yükseltisini; dünyanın en yüksek zirvelerini bünyesinde barındıran Himalaya Dağları'na borçludur.
COĞRAFYADA İLKLER
Avrupalı denizcilerden ilk defa Vasko da Gama Güney Afrika'ya ulaşmıştır.
Coğrafi Konum
Enlemin etkilediği en önemli faktör iklimdir.
Boylam en çok yerel saat farklılaşmasını sağlar.
En büyük paralel Ekvator’dur.Uzunluğu 40076 km’dir.En küçük paraleller kutup noktalarıdır.Uzunlukları 0 m’dir.
Güneş ışınlarının en son dik geldiği yerler, dönencelerdir.
Dönencelerin sınırını belirleyen en önemli faktör eksen eğikliğidir.
En son,bir günün 24 saate kadar yaşandığı yerler kutup daireleridir.
Gündönümlerinde, güneş ışınlarının en son teğet olarak geldiği yerler kutup daireleridir.
Paralellerle meridyenleri birbirinden ayıran en önemli farklar:uzunlukların meridyenlerde aynı, paralellerde farklı olması, aradaki mesafenin paralellerde aynı, meridyenlerde farklı olmasıdır.
İki meridyen arasındaki uzaklık, en fazla Ekvatorda en az kutuplardadır.
Yerel saatin, en ileri olduğu yer 180o Doğu meridyeni; en geri olduğu yer 180o Batı meridyenidir.
Bir yerde güneşin en yüksek olduğu an, gölgenin en kısa olduğu an, Güneş ışınlarının gün içinde en büyük açıyla geldiği an öğle vaktidir.
Dünya'nın Şekli ve Hareketleri
Dünyanın geoid olmasının en önemli sonuçları:
Yerçekiminin en az Ekvator'da, en fazla kutuplarda olmasıdır.
Güneş ışınlrı
En büyük açıyla Ekvator'a
En küçük açıyla kutuplara düşer.
Dünyanın dönüş hızı;
En fazla Ekvator'da
En az kutuplardadır.
İki meridyen arası uzaklık;
En fazla Ekvator'da,(111 km)
En az kutuplarda (0 m)dır.
Eksen eğikliğinin en önemli sonucu mevsimlerin oluşması ve dönencelerin sınırını belirlemesidir.
Dünyanın yıllık hareketi sırasında Güneş'e;
En uzak olduğu an günötedir. (4 Temmuz)
En yakın olduğu an gün beridir. (3 Ocak)
Dünyanın yörüngesinin elips olmasının en önemli sonucu mevsim sürelerinin farklı olmasıdır.
21 Mart ve 23 Eylül'de Ekvator'da;
Gölge boyu en kısa,
Isınma en fazla, aydınlatılan alan en dar,
Işınların yere değme açısı en büyük,
Işınların atmosferde tutulması en az,
Işınların atmosferde aldığı yol en kısa,
Işınların geri yansıması en azdır,
21 Haziran'da Kuzey yarımkürede;
En uzun gündüz,
En kısa gece,
En kısa gölge,
En Yüksek sıcaklıklar yaşanır.
21 Aralık'ta; Güney yarım kürede;
En uzun gündüz,
En kısa gece,
En kısa gölge,
En yüksek sıcaklıklar yaşanır.
* Dünyanın şeklinden, günlük ve yıllık hareketinden hiçbir zaman etkilenmeyen özellik: Eksen eğikliğidir.
Harita Bilgisi
Harita ve plânın en önemli özelliğinin, kuşbakışı çizim ve ölçeğinin olmasıdır.
Krokiyi harita ve plândan ayıran tek özellik kabataslak olmasıdır.
Haritalarda bozulma en fazla kutuplarda, en az Ekvator'dadır.
Haritalarda en fazla ayrıntı plânlarda, en az ayrıntı Atlas Haritalarındadır.
Büyük Ölçekli haritaların; en olumlu özellikleri ayrıntısının çok ve bozulma oranının az olmasıdır. En olumsuz özellikleri ise, gösterdiği alanın az olması ve duvarda fazla yer kaplamasıdır.
Küçük Ölçekli haritaların; en olumlu özellikleri gösterdiği alanın fazla olması ve duvarda az yer kaplamasıdır.
Yeryüzü şekillerinin haritalarda gösterilme metodundan; en kullanışlısı izohips metodudur. Tapoğrafya yüzeyini (engebeleri) en iyi ifade eden metod arama metodudur. Her ikisini birden ifade eden en iyi metod kabartma yöntemidir.
İzohipslerde;
En fazla eğitim;çizgilerin sık olduğu yerde,
En az eğitim;çizgilerin seyrek olduğu yerlerdedir.
Çizgilerin en sık olduğu yerde;
En fazla aşındırma,
En zor tırmanma,
En kısa uzunluk vardır.
İzohipslerde;
En yüksek noktayı en içteki çizgi,
En alçak noktayı en dıştaki çizgi gösterir.
İzobarlarda;
En derin noktayı, en içteki eğri,
En sığ yeri en dıştaki eğri gösterir.
İç ve Dış Kuvvetler
En kısa sürede yeryüzünün şekillenmesi depremler ile olur.
En fazla deprem Büyük Okyanus çevresi, Atlas Okyanusu kıyıları, Akdeniz ülkeleri ve Doğu Afrika'da görülür.
En az deprem İskandinavya, Doğu Avrupa, Rusya, Kanada ve Avustralya'da görülür.
Türkiye'de;
En fazla deprem, Kuzey Anadolu fay hattı, Batı Anadolu fay hattı ve Güneydoğu fay hattı kuşağında olur.
En az deprem, Konya ovası, Taşeli platosu, Mardin eşiği ve Ergene havzasında olur.
En şiddetli ve zararlı deprem, tektonik depremdir.
Volkanizmanın en olumlu özellikleri verimli topraklar ile kurşun, krom, pirit ve manganez gibi madenleri oluşturmasıdır.
Mekanik çözülme;
En fazla çöllerde, kutuplarda ve dağların yüksek yerlerinde görülür.
En çok kimyasal çözülme Ekvatoral bölgelerde görülür.
Türkiye'de;
En verimli taşınmış toprak alüvyondur.
En fazla yıkanmış toprak laterittir.
En verimsiz toprak Tundra toprağıdır.
Türkiye'de;
En fazla heyelan Doğu Karadeniz'de görülür.
En az heyelan İç Anadolu'da görülür.
En geniş havzaya Amazon nehri sahiptir.
En yüksek debiye (akıma), Amazon, Kongo, Missisipi ve Nil nehri sahiptir.
En düzenli rejime Amazon, Kongo ırmakları sahiptir.
En çok derine aşındırma akarsu ağzındadır.
En önemli akarsu aşındırma şekli vadilerdir.
Denge profilini kazanan akarsuda;
Eğim en az, hız en az, enerji en az, denizden yükseklik en azdır.
Türkiye'de rüzgârların en etkili olduğu bölge İç Anadolu'dur.
Dalga aşındırması en fazla dik kıyılarda etkili olur.
Türkiye'de;
En fazla falez (yalıyar) Karadeniz kıyılarındadır.
Gel-git en fazla Kuzeybatı Avrupa kıyılarında görülür.
Gel-git en belirgin; Bir ay içinde dolunay zamanı, yıl içinde ekinokslarda görülür.
İklim
En önemli atmosfer tabakası Troposfer'dir.
Güneşten alınan enerji miktarı en çok ışınların düşme açısına bağlıdır.
En büyük açıyla güneş ışınlarını alan yerler, dönenceler arasıdır.
Dünyada;
En yüksek sıcaklıklar dönenceler civarında görülür.
En düşük sıcaklıklar orta kuşak karalarının iç kısımlarında olur.
Türkiye'de;
En yüksek sıcaklıklar Güneydoğu da, en düşük sıcaklıklar Kuzeydoğudadır.
Basınç, en yüksek 30 derece enlemlerindedir. (Suptropikal-Dinamik Yüksek Basınç)
Bir izobar haritasında çizgilerin en sık olduğu yerde rüzgar en hızlı eser ve en kısa yolu takip eder.
Havanın taşıyabileceği en fazla neme maksimum nem yada doyma noktası denir.
Yağışın oluşması için;
En önce havanın yükselmesi gerekir.
En çok konveksiyon yağış, Ekvator çevresinde görülür.
Dünyada;
Yağış rejimi düzenli bir şekilde en fazla yağış alan yer Ekvatoral Bölgedir.
Yağış rejimi düzensiz olarak en fazla yağış alan yer Muson Asyasıdır.
En az yağış 30 derece enlemleri civarındadır.
Türkiye'de;
En fazla yağış Doğu Karadeniz'de,
En az yağış Tuz gölü civarında,
En kurak Güneydoğu Anadolu'dur.
En sıcak iklim ekvatoral iklimdir.
En soğuk iklim kutup iklimidir.
En fazla günlük sıcaklık farkı çöl ikliminde, görülür.
En az günlük sıcaklık farkı Ekvatoral iklimde görülür.
En fazla yıllık sıcaklık farkı Karasal iklimdedir.
En az yıllık sıcaklık farkı Ekvatoral iklimdedir.
En düzenli yağış rejimi Ekvatoral iklimdedir.
En düzensiz yağış rejimi çöl iklimindedir.
En çok kışın yağış alan iklim Akdeniz iklimidir.
En çok sonbaharda yağış alan iklimler ılıman okyanus iklimi ve Karadeniz iklimidir.
En çok yağışı ilkbahar ve sonbaharda alan iklim Ekvatoral iklimdir.
Yağış rejimleri birbirine en çok benzeyen iklimler; Muson,Savan ve şiddetli Karasal iklimlerdir.
Nüfus ve Yerleşme
Dünyada;
En sık nüfuslu yerler; Güneydoğu Asya, Avrupa ve Kuzey Amerikanın doğusudur.
En seyrek nüfuslu yerler.
Kutup bölgeleri, çöller, yüksek dağlar ve Ekvatoral bölgelerin alçak yerleridir. (Amazon ve Kango boyları)
Dünyada;
En fazla nüfus artışı Afrika, Güney Amerika ve Güney Asya'dadır.
En az nüfus artışı Avrupa'dadır.
Gelişmiş bir ülke ile geri kalmış bir ülke karşılaştırıldığında; Gelişmiş ülkelerde;
Orta yaş nüfus en azdır.
Genç nüfus en azdır.
Ortalama yaşam süresi en uzundur.
Doğurganlık en azdır.
Sanayi gelirleri en fazladır.
Tarım gelirleri en azdır.
Okur-Yazar oranı en fazladır.
Sağlık hizmetleri en fazladır.
Milli gelir en fazladır.
Sanayi ürünleri ihracatı en fazladır.
Tarım ürünleri ihracatı en azdır.
Sanayi ürünleri ithalatı en azdır.
Tarım ürünleri ithalatı en fazladır.
Kent nüfusu en fazladır.
Kır nüfusu en azdır.
Nüfus artışı en azdır.
Üretim en fazladır.
İç göç en azdır.
Dışarıdan gelen işçi en çoktur.
Tarımın iklime bağımlılığı en azdır.
İklimin nüfus dağılışına etkisi en azdır.
Modern tarım metodu en fazladır.
Bağımlı nüfus en azdır.
Alt yapı sorunu en azdır.
Bebek ölümü en azdır.
Dünyada;
En fazla nüfuslanmış kıta Asya, en az nüfuslanmış kıta Avustralya'dır.
Türkiye'de;
En fazla göç veren bölge Karadeniz'dir.
En az göç veren bölge Marmara'dır.
En fazla nüfuslanmış bölge Marmara'dır.
En az nüfuslanmış bölge Güneydoğu Anadolu'dur.
Tarım ve Ekonomi
En fazla intensif tarım Batı Avrupa ülkelerinde uygulanır.
En fazla kakao; Brezilya'da üretilir.
En çok kauçuk ABD'de üretilir.
En çok hurma; Irak, Mısır, Arap ülkelerinde üretilir.
En fazla yer fıstığı; Hindistan'da üretilir.
En fazla pamuk; BDT ve ABD'de üretilir.
En çok çay; Hindistan, Çin ve Srilanka'da üretilir.
En çok portakal; ABD ve Brezilya'da üretilir.
En çok muz; Brezilya, Hindistan, Filipinler, Endonezya ve Ekvatorda üretilir.
En çok pirinç; Muson Asya'sında üretilir.
En çok mısır; ABD'de üretilir.
En çok buğday; ABD, BDT, Kanada, Arjantin, Türkiye ve Hindistan'da üretilir.
En fazla fındık; Türkiye'de üretilir.
En fazla incir; Türkiye'de üretilir.
Bunu Biliyor muydunuz?
Tarihteki en büyük deniz faciaları arasında ilk üç sırayı, 1945'te Wilhelm Gustloff, Goya ve Steuben gemilerinin Baltık sularına gömülmeleri alıyor. Peki ama, bu gemilerde kaç kişi vardı? National Geographic dergisinin bu sayısında yayımlanan makalede, Steuben 'in 9 Şubat'ta yaklaşık 5200 kişiyle denize açıldığı ve batmasıyla 4500 kadar insanın yaşamlarını yitirdikleri anlatılıyor. Bu sayı Steuben 'de bulunan Alman deniz ticaret subayı Joachim Wedekind'in görgü tanıklığına dayanıyor. Gemi subaylarının gemideki toplam yolcu sayısını hesaplamasına yardım ettiğini belirten Wedekind'in ifadesi şöyle:Ben 5200 kişi saydım, ama resmi olarak açıklanan sayı yalnızca 3600'dü. Yine Wedekind'in ifadesine göre, gemide bulunan yolcu sayısının daha az olarak bildirilmesinin nedeni bu tür büyük çaplı tahliyelerin Alman yetkililerce yasaklanmış olması.
Tarihçi Heinz Schön'ün savı ise daha düşük bir toplamın doğru olduğu yönünde. Schön gemide, 2800 yaralı Alman askeri, 800 sivil, 100 terhis olan asker, doktorlar ve hemşireler dahil 172 donanma hastanesi mürettebatı, 12 Kızılhaç hemşiresi, geminin uçaksavar toplarını kullanmakla görevli 64 mürettebat, 61 donanma tayfası, telsiz operatörü, sinyal görevlisi, makine operatörü ve memuru ile 165 donanma mürettebatı bulunduğunu; böylece toplam sayının 4267 kişi olduğunu belirtiyor. Steuben 'in batmasından sonra yapılan sayımda kurtulan 659 kişi saptandığına göre, Schön'ün yaptığı hesap geminin sulara gömülüşü sırasında 3608 kişinin yaşamını yitirdiğini ortaya koyuyor.
Bu sayıyı, Wilhelm Gustloff 'un 30 Ocak 1945'te batmasının yol açtığı faciayla karşılaştıralım. Gustloff 'un kayıtlarında 918 donanma subayı ve eri, 173 mürettebat, donanmada geri hizmet görevi yapan 373 kadın, 162 yaralı ve 4424 sivil olmak üzere toplam 6050 kişi yer alıyor. 1980'de trajediyi araştıran üç İngiliz muhabir, Gustloff 'ta yaklaşık olarak 7000 ila 8000 kişinin can verdiği sonucuna vardılar. Ama bu faciadan kurtulan kişilerden biri olan Schön, bir belgesel film şirketinin yürüttüğü nüfus hareketi analizine dayanarak daha yakın bir dönemde yaptığı incelemeyle Gustloff kayıtlarındaki sayıları yeniden belirledi. Yazdığı mektupta,Geminin battığı sırada gemide 10,582 yolcu vardı, diyor. Bunların 8956'sı, çoğunluğu kadın ve çocuk olmak üzere sivildi. Torpido saldırısından 62 dakika sonra geminin batmasıyla, 9343 kişi can verdi ve ancak 1239 kişi sağ kurtuldu.
Peki Goya ? Daha güvenilir araştırmalara göre, bu gemi Danzig yakınındaki Hela limanından 7000 sivil ve yaralı askerle denize açıldı. Sovyet torpidolarının saldırısına uğrayan Goya dört dakikada battı ve sağ kurtulan 183 kişi dışındaki bütün yolcular gemiyle birlikte sulara gömüldü. Schön'ün 1990'ların sonlarında kayıtları güncellemesine kadar, Goya faciası denizcilik tarihinde can kaybının en yüksek olduğu olay olarak tanımlanıyordu. Şimdi ikinci sıradaki yerini aldı. Steuben ise hâlâ üçüncü sırada.
Türkiyede kaydedilen en büyük deprem hangisidir?
Aletsel dönemde ülkemizde kaydedilen en büyük deprem 26 Aralık 1939 Erzincan' da olmuştur. Gece yarısı olan depremde yaklaşık 33 000 kişi ölmüştür.
Aletle deprem ölçümü ilk kez ne zaman yapılmıştır?
İlk sismoskop M.S. 132 yılında Çinli filozof Chang Heng tarafından icat edilmiştir. Bu aygıt ayaklı bir vazo üzerine eşit aralıklarla yerleştirilmiş 8 tane ejderha başı ile vazonun ayağı üzerine yerleştirilmiş 8 tane kurbağadan oluşur . Kurbağların açık olan ağızları ejderhalara doğru dönüktür. Deprem sırasında ejderlerden bazıları ağızlarındaki bilyeyi kurbagaların ağzına düşürür. Hangi ejderin bilyesi düşmüşse sarsıntının doğrultusu o yödedir. Aletin kendi bulunduğu yerde hissedilemeyen yaklaşık 750 km uzaklıklardaki depremleri algılayabildiği söylenmektedir. Aletin gövdesini oluşturan vazonun içerisinde ne tür bir düzenek olduğu bilinmemektedir. Bu konudaki en yaygın görüş, vazo içerisine çok duyarlı bir sarkaç'ın yer aldığı görüşüdür.
Deprem nerelerde oluşur?
Deprem herhangibir yerde ve herhangibir zamanda oluşabilir. Genel olarak depremlerin kaboğu oluşturan levhaların sınırlarında oluştuğu söylenebilir. Dünyanın çeşitli yerlerinde benzer nitelikte depremlerin tekrarlandığı gözlenmiştir ve bu kesiler hep levha sınırlarıdır. Depremlerin yoğun olarak gözlendiği bölgeler yeryüzünde üç ana kuşak oluşturur.
1. Kuşak (Pasifik Deprem Kuşağı): Şiliden kuzeye doğru Güney Amerika kıyıları, Orta Amerika, Meksika, ABD nin batı kıyıları ve Alaskanın güneyinden Aleutian Adaları, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, Güney Pasifik Adaları ve Yeni Zelandayı içine alan en büyük deprem kuşağıdır. Yeryüzündeki büyük depremleri %81'i bu kuşak üzeride gerçekleşir.
2. Kuşak (Alpine): Endonezyadan (Java-Sumatra) başlayıp Himalayalar ve Akdeniz üzerinden Atlantik okyanusuna ulaşan kuşaktır. Yeryüzündeki büyük depremlerin %17'si bu kuşakta oluşur.
3. Kuşak (Atlantik): Bu kuşak Atlantik Okyanusu ortasında yer alan levha sınırı (Atlantik Okyanus Sırtı) boyunca uzanır.
Yeryüzünde en az sallanan kıta hangisidir?
Depremi en az olan kıta Antartikadır.
Dünyada kaydedilen en büyük deprem hangisidir?
1900 den bu yana kaydedilen en büyük deprem, 22 Mayıs 1960'ta Şilide olmuştur (magnitud= 9.5 Mw).
Dünyanın:
En geniş ülkesi Rusya'dır. Yüzölçümü:
10.610.083 km²
En küçük ülkesi Vatikan'dır. Yüzölçümü: 0.272 km2
En çok ülke ile sınır komşusu olan ülke Çin'dir. Komşu ülke sayısı 15.
En uzun kesintisiz sınırı ABD - Kanada arasındadır
En kalabalık kenti Japonya'nın başkenti Tokyo'dur. (26.5 milyon)
En geniş alana yayılmış kenti Avustralya'nın Mt.Isa Queensland 25.427 km2
En yüksek yerleşim birimi deniz seviyesinden 5.090 m. yukarıda olan
Çin'in Webzhuan bölgesidir.
En alçak yerleşim birimi deniz seviyesinin 54 m. altında olan
ABD'nin California eyaletine bağlı Calipatria kentidir.
En kuzeyindeki yerleşim birimi 78.5 derece kuzeyde olan
Norveç'in Ny Alesond kentidir.
En güneyindeki yerleşim birimi 55.1 derece güneyde olan
Şili'nin Puerto Williams kentidir.
En ıssız yeri, Güney Atlantik'teki Tristan Cunha adasıdır. (Hiçbir yerleşim yoktur.)
En çok dil konuşulan ülke,
En Papua Yeni Gine'dir.869 dil, lehçe ve ağız konuşulmaktadır.
En kuzeydeki kara parçası Grönland açıklarındaki Islet of Odaaq'dır.
En güneyindeki kara parçası, Güney Kutbu Antarktika'dır.
En büyük çölü Kuzey Afrika'da bulunan Sahra Çölü'dür. 8.600.000 km2
En büyük adası Grönland'dır. Yüzölçümü: 2.175.600 km2
En büyük kıtası Asya Kıtası'dır. Yüzölçümü: 44.493.000 km2
En büyük gölü İran'da bulunan Hazar Gölü'dür. Yüzölçümü: 371.000 km2
En yüksek dağı Çin (Nepal)'de bulunan Everest'dir. 8.850 m.
En yüksekten akan şelale Venezuella'da bulunan
Angel Şelalesi'dir. 807 m. yükseklikten akmaktadır.
En derin mağara Fransa'da bulunan Jean Bernard Mağarası'dır. 1.494 m.
En uzun nehir Nil Nehri'dir. 6.690 m
En yüksek barajı Irak'ta bulunan Bekhme Barajı'dır. 230 m
En uzun tüneli Japonya'da bulunan Aki Tüneli'dir. 12.8 km-1975 te tamamlandı
En uzun köprüsü Japonya'da bulunan Akashi-Kaikyo'dur. 1.990 m 1998 te tamamlandı
Güneşe en yakın gezegen Merkür'dür. 69,4 km.
Güneşe en uzak gezegen Pluto'dur. 7.346 km
Dünyanın Güneşe olan uzaklığı 152,6 milyon km.'dir.
En fazla uydusu olan gezegen Satürn'dür. 18 uydu
Günümüze kadar tespit edilen en büyük tsunami 2005 yılında Güney Asya’da gerçekleşmiştir.
Tsunami nedir?
Tsunami kelimesinin kökeni Japonca'dır. Bu dev okyanus dalgaları ilk defa Japon balıkçılar tarafından "tsunami" olarak isimlendirilmiştir. Etimolojik olarak incelendiğinde "tsu" liman, "nami" dalga anlamlarına gelmektedir. Bu tür dalgalar rüzgar dalgalarından farklıdır. Deprem, toprak kayması, meteor düşmesi, volkanik patlamalar gibi nedenlerle oluşan uzun periyotlu deniz dalgalarıdır.
Dünyanın en büyük transatlantiği olan Titanic'in 15 Nisan 1912'deki ilk seferinde buz dağına çarpıp batması sonucunda 1.517 yolcu yaşamını yitirmiştir.
Dünyada en çok can kaybına yol açan Cyclone adlı kasırga Bangladeş'te 1991 yılında gerçekleşmiştir ve 200.000 kişinin ölümüne neden olmuştur.
Dünyanın en sıcak yeri Libya'da El-Aziziya'dır. En yüksek sıcaklık 58° C
Dünyanın en soğuk yeri Antarktika'da Vostok'tur. En düşük sıcaklık -89° C
Dünyanın en kuru yeri Arica-Antofogasta, Pasifik sahili, Şili'dir.
Yıllık ortalama yağış: 0,1 mm
Dünyanın en yağışlı yeri Mawsynram, Meghalaya, Hindistan'dır.
(Yıllık ortalama yağış: 8610 mm.)
Dünyanın en rüzgarlı yeri Honolulu, Hawaii'dir.
(Tespit edilen en yüksek değer: 380 kmh/236 mph)
Dünyanın en büyük piramidi Meksika'da Cholula de Rivadabia'da bulunur. Aztek'lere ait piramit 182 107 metrekare alan üzerine kurulmuştur ve yüksekliği
54 metredir.
Dünyanın en yüksek arkeolojik alanı Şili ile kuzeybatı Arjantin arasındaki sınırdaki Andes Dağlarındaki dünyanın ikinci yüksek yanardağı Cerro Llullaillaco'nun tepesinde 6.743 metre yüksekliğindedir.
Dünyada en şiddetli deprem 22 Mayıs 1960'da Güney Şili'de 9,5 Richter ölçeğinde meydana gelmiştir. Sekiz yanardağ patlaması olmuş, deprem sırasında oluşan tsunami, Pasifik Okyanusu'nu aşarak Hawaii ve Japonya'ya kadar etkili olmuştur.
En sulu gezegen olan dünyada, güneş enerjisi okyanuslardaki suyu buharlaştırır, sonra yağmur olarak karaya yağarak nehirlere ve okyanuslara geri döner. Bu döngü milyonlarca yıldır devam ediyor ve günde yaklaşık 136 trilyon litre su yeryüzüne iniyor.
Dünyanın en hızlı hayvanı pirelerdir. Pireler, 3 milimetrelik boylarına karşın bir sıçrayışta 500 mm'lik bir uzaklığa erişebilirler ya da 300 mm'lik bir yüksekliğe ulaşabilirler. Bir insan bu performansı gösterecek olsa 250 metre uzaklığa ve 150 metre yükseğe sıçrayabilir. Pireler dünya rekortmenleridir. Başka hiçbir hayvan kendisinden 100 defa daha uzağa ve 30 defa daha yükseğe sıçrayamaz.
Dünyanın en zengin üç ülkesi Kanada, Norveç ve ABD'dir. Bu üç ülkenin ortalama geliri, dünyanın en fakir 5 ülkesinin ortalama gelirinden 74 kat daha fazladır. Kanada, Norveç ve ABD, zenginlik sıralamasının en üstünde yer alırken, Sierra Leone, Nijer ve Etiyopya en altında yer alıyor.
Halley Kuyruklu Yıldızı ilk kez M.Ö.240 yılında görülmüştür.
Dünyada ilk araba vapuru, Osmanlı Devleti'nde 1870'de Şirket-i Hayriye için, İngiltere'de yaptırılan Suhûlet'tir. 1960'a kadar İstanbul Boğazı'nda çalışmıştır.
Telefon Alexander Graham Bell tarafından 1876 yılında icat edilmiştir.
Ampul Thomas Edison tarafından 1879 yılında icat edilmiştir.
X-ışını Wilhelm Rontgen tarafından 1895 yılında icat edilmiştir.
Radyo Guglielmo Marconi tarafından 1901 yılında icat edilmiştir.
1909 yılında Amerikalı Robert Peary ilk defa Kuzey Kutbu'na gitmiştir.
1911 yılında Norveçli Roald Amundsen ilk defa Güney Kutbu'na gitmiştir.
Uzay'a ilk giden insan 12 Nisan 1921 yılında Rus Yuri Gagarin'dir. (Vostok I)
Televizyon John Logie Baird tarafından 1926 yılında icat edilmiştir.
Naylon Wallace Carnotlers tarafından 1938 yılında icat edilmiştir.
Helikopter Igor Sikorsky tarafından 1939 yılında icat edilmiştir.
Atom bombası Otto Frisch, Niels Bohr ve Rudolf Peierls tarafından 1939 yılında icat edilmiştir.
1953 yılında Edmund Hillary ile birlikte Everest Tepesi'ne ilk tırmanan kişi Tenzing Norgey'dir.
Uzay'da ilk uydu (Sputnik I) 04 Ocak 1957'de Rusya tarafından gönderildi.
Antarktika'yı ilk geçen kişi 1958 yılında İngiliz Vivian Fuchs'tur.
Dünyanın uzaydan ilk fotoğrafı 17 Şubat 1959 yılında (Vanguard 2 - ABD) çekildi.
Uzaya giden ilk kadın 16 Haziran 1963'te Rus Valentina Tereshkova'dır. (Vostok 6)
İlk uzay yürüyüşü 18 Mart 1965 yılında Rus A.A. Leonov (Voskhod 2) tarafından gerekleştirildi.
Ay'a ilk ayak basan insan 16 Temmuz 1969 yılında Neil Armstrong'dur.
(Apollo II-ABD)
CD Philips ve Sony tarafından 1979 yılında icat edilmiştir.
Antarktika'yı 1993 yılında ilk kez yürüyerek geçen kişi İngiliz Ranulph Fiennes'tir.
İlk kopyalama "Dolly" adlı koyun üzerinde 1997 yılında gerçekleştirilmiştir.
YANARDAĞ PATLAMASI DONDURUCU SOĞUK GETİRDİ
1815 yılında Java adasında bulunan Tamburo yanardağının patlaması ile binlerce kilometre uzaklıktaki topraklarda etkisini gösterdi. 1816'da yılında ABD'nin kuzeydoğusunda olağan dışı bir kar yağmaya başladı. Beş santim genişliğinde kar tanelerinin düşmeye başladığı kar yağışı, beş gün süren kar fırtınası ve dondurucu soğuklara dönüştü.
Çiftçiler kar altında kalan tarlaları sürüp tekrar ekim yaptılar. Ancak kar ve dondurucu soğuk, Temmuz, Ağustos ve Eylül'de bir kez daha bölgeyi vurdu. Beklenmedik bu havanın, dünyanın öbür ucundaki Java'da bulunan 1815'te patlamış Tamburo adlı bir yanardağ ile bağlantısının kurulması 1920'leri buldu.
Bilim adamları yanardağın stratosfere büyük miktarda toz parçası fırlattığını, aylarca orada asılı kalan parçaların da dünyanın yüzeyine ulaşan güneş ışınlarına engel olduğu sonucuna vardılar.
İRLANDA'DAKİ PATATES KITLIĞI
İrlanda'da 1845 yılında ekinlerin kavrulmasına, patateslerin topraktayken çürümesine neden olan garip bir hastalık ortaya çıktı. 4 yıllık büyük bir kıtlığın başlamasına neden olan hastalık sonucu, açlık yüzünden zayıf düşen halk, kolera ve tifo gibi hastalıkların pençesine düştü.
Ayrıca açlık yüzünden İrlanda'nın dört bir yanında ayaklanmalar çıktı. Tahminlere göre, 1849 yılında hastalık ortadan kalktığında, İrlanda'da 1,5 milyon, insan açlıktan, soğuktan ya da kıtlığın neden olduğu hastalıklardan hayatını kaybetmişti.
Mississippi Amerika'nın South Bölgesinde, Deep South olarak bilinen bir bölümünde bulunur. Alluvial Ovası ve East Gulf Coastal Ovası olarak iki ana bölgeye ayrılmıştır. Amerika'nın en uzun nehri olan Mississippi Nehri eyaletin batı sınırını oluşturmaktadır. Eyalet hortum, kasırga ve selleri ile ünlüdür. Kışları kar yağışı nadir olmakla beraber ortalama sıcaklık 10 °C'dir. Yazın ise bu sıcaklık ortalama 30 °C olmaktadır. Dünyanın ilk akciger ve kalp nakli ameliyatı Mississippi Üniversitesinde gerçekleştirilmiştir. Dünyanın en büyük karidesi Pascagoula'da bir müzede gösterilmektedir. Eyalet pamuk, pirinç ve karides üretimi ile ünlüdür. B.B. King (gitarist), Elvis Presley (şarkıcı ve aktör), Tennessee Williams (oyun yazarı), Jerry Rice ( Amerikan futbol oyuncusu) Mississippi'li ünlülerden bazılarıdır.
Mississippi adı nereden geliyor?
Adını Mississippi nehirinden almıştır. Bu isim Chippewa kızılderililerinin dilinde "büyük nehir" veya "tüm suların toplandığı yer" anlamına gelen "mici zibi" sözcüğünden gelmiştir.
Çok hızlı büyümesi , güzel kokulu çiçekleri , dekoratif geniş yaprakları , düzgün gövde yapısı çok miktarda oksijen üretimi ve erezyonu önleme kabiliyeti, Paulownia ağacının peyzaj düzenlemelerinde , parklarda ,fabrika alanlarında , çiftliklerde ve daha pek çok uygulama alanlarında tercih edilmesinin başlıca nedenleri arasındadır.
Paulownia Çin’de yaşayan, çok hızlı büyüyen, içinde ülkemizin de bulunduğu Kuzey Yarıküre’de yaklaşık 24 milyon dekar arazide ve özellikle kerestesi için yetiştiriciliği yapılan bir ağaçtır. Ortalama ömrü 70 yıl olup, 5 yılda ekonomik kesime gelebilmekte ve ertesi yıl kesim yerinden tekrar sürmektedir. Dolayısıyla bir kere dikim yapıldıktan sonra aynı bitkilerden 60-70 yıl kadar verim elde edilebilmektedir.
Paulownia ülkemizde kışı çok sert geçen yerler hariç, hemen hemen her yerde, genellikle kavak yetişen yerlerde yetiştirilebilmektedir. Paulownia tomentosa –25º, elongata-18º, fortunei ise –10º’ye dayanabilmektedir. Günlük ortalama sıcaklık +8º olduğunda gelişme başlar ve 24º-29º’de en iyi gelişme görülür. Paulownia bol ışıklı yerleri sever. Fidanlar % 70 oranında gölgede kalırlarsa ölebilirler. Yağışın düzenli olduğu yerlerde 500-2000 mm yağış alan alanlarda sulamaya gerek yoktur. Kuvvetli rüzgar alan yerlerde özellikle genç ağaçlar ve fidanlar zararlanabilirler. Bu nedenle, kuvvetli rüzgarlı yerlerde ya rüzgar kıranlar tesis edilmeli daha sonra Paulownia dikilmeli veya tesisten vazgeçilmelidir.
DÜNYANIN EN BÜYÜK ŞELALELERİ
ŞELALELER NEHİR YERİ DÜŞÜŞ MESAFESİ
1.ANGEL KARRAO VENEZUELLA 979
2.TUGELA TUGELA GÜNEY AFRİKA 974
3.UTİGARD JOSTEDAL GLACİER NORVEÇ 800
|
